In gesprek met… gespreksbegeleider Anja

Anja Rijerkerk is UP!-gespreksbegeleider in de Bollenstreek. In onder andere Noordwijk, Lisse en Oegstgeest begeleidt ze UP!-groepsgesprekken over thema’s als hoop, familie, dromen en opnieuw beginnen. Wat haar raakt? Dat de gesprekken mensen helpen om met andere ogen naar hun eigen leven te kijken. “Soms fiets ik na afloop naar huis en denk ik alleen maar: wauw, dat ik dit mag doen.”

Hoe ben je betrokken geraakt bij UP!?
“Toen ik begon met UP! wilde ik eigenlijk even niks nieuws meer oppakken. Maar inmiddels ben ik ontzettend blij dat ik hiervoor gekozen heb. Het is zó waardevol. Mensen delen hun levensverhalen met je, dat voelt als een eer.”

“Er komen de meest uiteenlopende verhalen op tafel: mensen die in de diplomatie hebben gewerkt, vrouwen die op latere leeftijd hun hart zijn gaan volgen, deelnemers die grote keuzes hebben gemaakt in hun leven. Eén vrouw vertelde hoe ze na het overlijden van haar partner besloot haar baan op te zeggen, Spaans te gaan studeren en helemaal opnieuw te beginnen.”

Wat maakt de gesprekken zo bijzonder?
“Mensen komen zoals ze zijn. Je hoeft niet slim of welbespraakt te zijn, je hoeft geen boek gelezen te hebben of ergens verstand van te hebben. Het zijn hele gewone onderwerpen, maar juist daardoor ontstaat er iets echts.”

“De gesprekken kunnen alle kanten op gaan.Soms denk ik vooraf bij een thema: oei, wordt dit wel iets? Maar dan krijgt het gesprek toch een totaal andere wending dan je verwacht. Als gespreksbegeleider hoef je niets te bereiken. Je luistert naar wat voor de deelnemers belangrijk is.”

Welke gesprekken zijn je bijgebleven?
“Een gesprek over ‘Mijn moeder en ik’ staat me nog heel helder bij. We begonnen met een lied van Karin Bloemen. Eén van de deelnemers, inmiddels de negentig gepasseerd, reageerde meteen: ‘Sorry hoor, maar wat een clichés allemaal.’ Maar juist hij vertelde daarna een heel persoonlijk verhaal over zijn moeder, die jong overleed, en over hoe hij later zijn stiefmoeder langzaam als een tweede moeder had leren accepteren.”

“Dat gebeurt vaker. Mensen sputteren soms eerst tegen: ‘Daar ga ik het echt niet over hebben.’ Maar juist door daar ruimte aan te geven, ontstaat er iets. Het werkt goed om op zo’n moment te zeggen: ‘Je hoeft het niet mooi te vinden wat wij bedacht hebben. Maar vertel, hoe zit het dan voor jou?’”

“Binnen datzelfde gesprek vertelde een andere deelnemer dat hij zijn hele leven vooral voor zijn moeder had gezorgd. Aan het einde van het gesprek zei hij ineens: ‘Als ik op mijn leven terugkijk, heb ik altijd mensen aangetrokken waar ik voor heb gezorgd.’ Het werd even helemaal stil in de groep. Zo’n inzicht ontstaat gewoon midden in een gesprek. Hij realiseerde zich ineens hoeveel hij voor anderen heeft betekend. Dat zijn bijzondere momenten.”

Wat doen de thema’s met deelnemers?
“De thema’s blijven vaak nog lang hangen. Laatst hadden we een gesprek over hoop. Later worden dan nog gedichten en teksten rondgestuurd die mensen tegenkomen. Het suddert echt nog even door.”

“Bepaalde uitspraken blijven mij echt bij. Een deelnemer omschreef hoop als ‘een veertje dat in je hart komt’. En na een gesprek over dromen zei iemand ineens: ‘Ik heb meer bereikt in mijn leven dan ik ooit had durven dromen.’ Dat mensen na zo’n gesprek opeens anders naar hun eigen leven kijken – dat vind ik prachtig.”

Hoe begeleid jij de gesprekken?
“Ik ben zelf heel erg van het luisteren, samenvatten en doorvragen. Ik doe het vaak samen met een andere gespreksbegeleider. De één bereidt het thema voor en leidt het gesprek, de ander vult aan. De volgende keer wisselen we dan van rol. Dat werkt heel prettig.”

“Soms ben je zo geconcentreerd aan het luisteren dat het fijn is als iemand anders nog een vraag stelt waar jij niet aan dacht. Na afloop praten we ook altijd samen na: wat ging goed, wat zouden we de volgende keer anders doen? Daar leer je veel van.”

Welke impact zie je bij deelnemers?
“Mensen kijken echt uit naar de volgende bijeenkomst. Ze vinden het fijn om in een groep te zijn waar het niet alleen over het weer gaat. Iemand zei: ‘Voor dit gesprek moet ik de deur uit. Muren praten niet terug.’ Mensen hebben behoefte aan gesprekken die ergens over gaan. En tegelijkertijd is het ook gewoon gezellig. Er wordt gelachen, mensen herkennen zich in elkaar en deelnemers nemen soms zelfs een buurvrouw of vriendin mee. Zo ontstaan er steeds nieuwe ontmoetingen. Dat vind ik heel waardevol voor de Bollenstreek.”